/خـطـا را پـذیـرفـتـن و از طـرف مـقـابـل عـذر خـواسـتـن ، کـمـال عـقـل و خـردمـنـدى اسـت ؛ چـنـان کـه عذر را پذیرفتن و خطا را نادیده گرفتن نیز از خردمندى است .



امام على (علیه السلام ) مى فرماید:
اعقل الناس اعذرهم للناس (۲۰۷) .
خردمندترین مردم کسى است که عذر دیگران پیشتر پذیرد.

ایـن کـه آدمى کارى کند که ناچار شود، عذر بخواهد، خود یک نقص است . تا جایى که ممکن اسـت آدمـى نـبـایـد دسـت بـه کـارى بـزنـد کـه نـاچـار بـه عـذر خـواهـى شـود ول از آن جـا کـه انسان جایز الخطا است هرگونه اشتباهى نسبت به دیگران ، یا نسبت به خداوند ممکن است از او سر بزند.

گاه ممکن است فرزند در برابر پدر و مادر خطایى کند یا والدین نسبت به فرزند خویش یـا کـسـى نـسـبـت بـه همسر خود یا استاد نسبت به شاگرد یا شاگرد نسبت به استاد که شایسته نبوده و موجب رنجش و ناخشنودى گردد.

خـردمـنـدتـریـن راه بـراى جـبـران ، معذرت خواهى است که البته همان اعتراف به خطا خود گونه اى عذر خواهى است .

چنان که مولا على (علیه السلام ) مى فرماید:
الاقرار اعتذار(۲۰۸) .
اقرار به گناه ، گونه اى عذر خواهى است .

بـه هـرحـال ، خـطـا را پـذیـرفـتـن و از طـرف مـقـابـل عـذر خـواسـتـن ، کـمـال عـقـل و خـردمـنـدى اسـت ؛ چـنـان کـه عذر را پذیرفتن و خطا را نادیده گرفتن نیز از خردمندى است .

امام على (علیه السلام ) فرمود:
المعذره برهان العقل (۲۰۹) .
عذر خواهى و عذر پذیرى دلیل بر خرد است .

اعقل الناس اعذرهم للناس (۲۱۰) .
خردمندترین مردم عذر پذیرترین آنان است .

اذا جنیت فاعتذره (۲۱۱) .
همان دم که به گناه مى افتى ، عذر خواهى کن .

نعم الشفیع الاعتذار(۲۱۲) .
عذر خواهى ، خوب شفیعى است .

اهـل بـیـت (عـلیـهم السلام ) در دعاهاى خویش به مردم آموخته اند که در برابر خداوند عذر خـواهـى کـنـنـد و رحـمـت خـداونـد را بـه جـوش آورنـد؛ چـنـان کـه در دعـاى کمیل آمده است :
و قد اتیتک معتذرا نادما.
و با حال پشیمانى به عذر خواهى آمده ام .

بـنـابـر ایـن ، پس از اشتباه و خطا، بهترین راه جبران ، عذر خواهى است . ولى مهمتر از آن عـذر پـذیـرى است ، زیرا به گفته امام على (علیه السلام ) کسى که عذر خواهى مى کند، همانند این است که گناهى مرتکب نشده است .

ما اذنب من اعتدر(۲۱۳) .
گویى گناه نکرده است کسى که عذر بخواهد.

شر الناس من لا یقبل العذر و لا یقبل الذنب (۲۱۴) .
بدترین مردم کسى است که عذر نپذیرد و از گناه نگذرد.

ما اقبح العقوبه مع الاعتذار(۲۱۵) .
چه زشت است عقوبت کردن پس از عذر خواستن .

عـذر پـذیـرى نـه تـنها از مقام انسان نمى کاهد، بلکه نشان بزرگوارى و بلندى روح و کمال او است .

قبول عذر المجرم من مواجب الکرم و محاسن الشیم (۲۱۶)
پذیرفتن عذر گنهکار، نشان بزرگوارى و خلق و خوى زیبا است .

من احسن الفضل قبول عذر الجانى (۲۱۷) .
از نیکوترین فضیلت ها پذیرفتن عذر خطاکار است .

نـکـتـه جـالب دیگرى است که در این موضوع نباید از آن غفلت شود این که پذیرفتن عذر گناه کار چوپان مهم است که حضرت امیر (علیه السلام ) فرمود:
سعى کن عذر برادرت را بپذیرى و اگر مجرم عذرى نداشت یا عذرى نیاورد، خود براى او عذرى دست و پا کن و تا جایى که مى توانى ، او را معذور بدارى :
اقبل عذر اخیک و ان لم یجد له عذرا فالتمس له عذرا(۲۱۸)

آرى ، از آن جـا کـه سـلامت جامعه و وحدت و صمیمیت میان افراد جامعه امرى ضرورى و مورد تـاکـیـد اسـلام اسـت ، تـا راه بـراى عـفـو و گذشت و محبت باز است و با عذر خواهى و عذر پـذیـرى مى توان از مجازات و سرزنش دورى نمود و کینه ها و عقده ها را کاهش داد، راه هاى دیگر عاقلانه نیست .

پی نوشت
۲۰۷- غرر، ص ۵۲..
۲۰۸- همان ، ج ۲، ص ۱۰۱.
۲۰۹- همان ، ص ۴۴۷.
۲۱۰- همان ، ص ۵۲.
۲۱۱- همان ، ص ۶۹۵.
۲۱۲- غرر الحکم ، ص ۴۴۷.
۲۱۳- همان ، ص ۶۹۵.
۲۱۴- غرر الحکم .
۲۱۵- غرر الحکم ..
۲۱۶- غرر الحکم ..
۲۱۷- غرر الحکم .
۲۱۸- بحار، ج ۷۴، ص ۱۶۴.